Năm 2025 không chỉ là cột mốc thời gian mà còn là thời điểm "báo động đỏ" cho hành tinh của chúng ta. Từ biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học cho đến cuộc khủng hoảng nhựa, môi trường đang gửi đi những tín hiệu cầu cứu khẩn thiết. Dưới đây là 15 thực trạng đáng lo ngại mà chúng ta cần nhìn thẳng vào sự thật.
1. Nhiệt Độ Toàn Cầu Thiết Lập Kỷ Lục Mới
Năm 2024 đã đi vào lịch sử khí tượng với mức nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng thêm 0,12°C so với năm nóng kỷ lục trước đó là 2023. Sự gia tăng nồng độ của ba loại khí nhà kính chủ chốt – Carbon dioxide (CO2), Methane và Nitrous oxide – trong khí quyển đã đẩy nhiệt độ hành tinh lên những ngưỡng chưa từng thấy. Việc đốt nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí đốt) vẫn là nguyên nhân hàng đầu tạo ra "tấm chăn" khí thải giữ nhiệt, dẫn đến các thảm họa thiên nhiên ngày càng khốc liệt: từ những đám cháy rừng không thể kiểm soát tại Úc và Mỹ, nạn châu chấu hoành hành tại Châu Phi, Á - Âu, cho đến đợt nắng nóng kỷ lục trên 20°C tại Nam Cực. Băng vĩnh cửu tại Bắc Cực và Greenland đang tan chảy với tốc độ đáng sợ, đe dọa trực tiếp đến sự cân bằng của hệ thống khí hậu toàn cầu.
2. Cái Giá Của Sự Phụ Thuộc Vào Nhiên Liệu Hóa Thạch
Mặc dù thuế carbon quốc gia đã được triển khai tại 27 quốc gia bao gồm các nước EU, Canada, Nhật Bản..., nhưng hiệu quả thực tế vẫn là một dấu hỏi lớn. Theo đánh giá của OECD, các mức thuế hiện tại chưa đủ sức răn đe đối với lợi nhuận khổng lồ từ việc sản xuất than và năng lượng bẩn. Đáng lo ngại hơn, các cam kết quốc tế, bao gồm cả các khuyến nghị của Liên Hợp Quốc, phần lớn vẫn mang tính tự nguyện. Việc thiếu vắng các chế tài xử phạt nghiêm khắc khiến nhiều quốc gia và tập đoàn vẫn chậm chạp trong việc chuyển đổi năng lượng, đặt lợi ích kinh tế ngắn hạn lên trên sự an nguy của môi trường.
ảnh: Manfusi Solar
3. Nghịch Lý Lãng Phí Thực Phẩm
Trong khi 3 tỷ người trên thế giới không đủ ăn, thì 1/3 tổng lượng thực phẩm sản xuất ra (khoảng 1,3 tỷ tấn) lại bị vứt bỏ mỗi năm. Sự lãng phí khổng lồ này không chỉ là vấn đề đạo đức mà còn là thảm họa môi trường, đóng góp tới 1/4 lượng khí thải nhà kính toàn cầu. Tại các nước đang phát triển, 40% thực phẩm bị mất đi ngay sau thu hoạch do quy trình bảo quản yếu kém. Ngược lại, ở các nước phát triển, sự lãng phí lại nằm ở khâu bán lẻ và tiêu dùng. Chỉ riêng tại Mỹ, tiêu chuẩn thẩm mỹ khắt khe khiến 60 triệu tấn rau củ quả bị loại bỏ chỉ vì "quá xấu", dù chất lượng vẫn hoàn hảo.
4. Sự Im Lặng Của Thiên Nhiên: Mất Đa Dạng Sinh Học
Báo cáo Sức sống Hành tinh (Living Planet Report) mới nhất của WWF đã đưa ra con số gây sốc: quy mô các quần thể động vật hoang dã đã giảm trung bình tới 73% chỉ trong vòng 50 năm qua. Những loài sinh vật biểu tượng như tê tê, cá mập hay cá ngựa đang bị đẩy đến bờ vực tuyệt chủng do nạn buôn bán trái phép. Hơn 500 loài động vật trên cạn có nguy cơ biến mất vĩnh viễn trong hai thập kỷ tới. Tại Nam Cực, chim cánh cụt hoàng đế đang đối mặt với nguy cơ xóa sổ vào năm 2100 do băng biển tan chảy. Các nhà khoa học khẳng định, tốc độ tuyệt chủng hiện nay nhanh gấp hàng nghìn lần so với quy luật tự nhiên, và thủ phạm chính không ai khác là con người.
5. Đại Dương Trong "Vòng Vây" Nhựa
Từ 2 triệu tấn vào năm 1950, sản lượng nhựa toàn cầu đã tăng vọt lên 419 triệu tấn vào năm 2015. Hậu quả là mỗi năm, đại dương phải "nuốt" thêm khoảng 14 triệu tấn rác thải nhựa. Nếu không có những hành động quyết liệt, con số này dự kiến sẽ tăng gấp đôi lên 29 triệu tấn vào năm 2040. Tệ hơn, nếu tính cả vi nhựa, tổng lượng nhựa tích tụ trong đại dương có thể đạt mức khủng khiếp 600 triệu tấn. Dù Liên Hợp Quốc đã khởi xướng các hiệp ước quốc tế, nhưng các cuộc đàm phán vẫn chưa đạt được những thỏa thuận ràng buộc đủ mạnh để ngăn chặn "cơn thủy triều nhựa" này.
Ảnh: Earth
6. "Lá Phổi Xanh" Đang Bị Bức Tử
Mỗi giờ trôi qua, diện tích rừng tương đương 300 sân bóng đá bị xóa sổ. Với tốc độ tàn phá hiện tại, đến năm 2030, Trái đất có nguy cơ chỉ còn lại 10% diện tích rừng nguyên sinh. Brazil, Congo và Indonesia đang là những điểm nóng về phá rừng. Nguyên nhân sâu xa nằm ở áp lực của ngành nông nghiệp: rừng bị đốt và chặt hạ để lấy đất chăn nuôi gia súc hoặc trồng các loại cây công nghiệp phục vụ xuất khẩu, đẩy hệ sinh thái vào tình trạng suy kiệt không thể phục hồi.
7. Sát Thủ Vô Hình: Ô Nhiễm Không Khí
Không khí chúng ta hít thở đang trở thành mối đe dọa sức khỏe hàng đầu. Theo WHO, 9/10 người dân toàn cầu đang phải sống trong bầu không khí ô nhiễm, dẫn đến cái chết của khoảng 4,2 - 7 triệu người mỗi năm. Tại Nam Á, ô nhiễm không khí đã làm giảm tuổi thọ trung bình tới 5 năm. Ngay cả tại Châu Âu, nơi có tiêu chuẩn môi trường cao, hơn nửa triệu người cũng đã tử vong vì các bệnh liên quan đến chất lượng không khí kém. Đây là cái giá đắt đỏ mà sức khỏe con người phải trả cho sự phát triển công nghiệp thiếu kiểm soát.
ảnh: Báo chính phủ
8. Băng Tan Và Hiểm Họa Nước Biển Dâng
Bắc Cực đang nóng lên nhanh gấp đôi phần còn lại của thế giới. Chỉ trong mùa hè năm 2020, Greenland đã mất đi 60 tỷ tấn băng, đủ để làm mực nước biển toàn cầu dâng cao 2,2mm trong vòng 2 tháng. Nam Cực cũng đã mất khoảng 7,5 nghìn tỷ tấn băng kể từ năm 1997. Mực nước biển đang dâng trung bình 3,2mm mỗi năm và dự báo sẽ tăng tới 0,7m vào cuối thế kỷ này. Các siêu đô thị ven biển như Bangkok, TP.HCM, Manila và Dubai đang đứng trước nguy cơ bị nhấn chìm và lũ lụt thường xuyên.
9. Đại Dương Bị Axit Hóa
Khí CO2 dư thừa không chỉ làm nóng khí quyển mà còn hòa tan vào đại dương, làm giảm độ pH của nước biển. Quá trình axit hóa này đang phá hủy các rạn san hô và làm suy yếu khả năng tạo vỏ của các loài sinh vật biển như hàu, ốc. Các nhà khoa học cảnh báo rằng các rạn san hô – "rừng nhiệt đới" của đại dương – có thể bị xóa sổ hoàn toàn vào năm 2050, kéo theo sự sụp đổ của cả một hệ sinh thái biển phong phú.
10. Mặt Trái Của Nông Nghiệp Hiện Đại
Chuỗi cung ứng thực phẩm toàn cầu chịu trách nhiệm cho 1/3 lượng khí thải nhà kính do con người gây ra, trong đó chăn nuôi và đánh bắt cá chiếm tới 30%. Việc sử dụng phân bón hóa học trong trồng trọt thải ra lượng lớn khí nitơ oxit (N2O) – một loại khí nhà kính cực mạnh. Bên cạnh đó, nông nghiệp còn là ngành tiêu thụ nước ngọt lớn nhất và chiếm dụng diện tích đất đai khổng lồ, cạnh tranh trực tiếp với không gian của tự nhiên.
11. Đất Đai Đang "Chết Dần"
Khoảng 40% diện tích đất trên hành tinh đã bị thoái hóa do lạm dụng hóa chất và ô nhiễm. Nếu xu hướng này tiếp tục, đến năm 2050, diện tích đất bị hỏng sẽ tương đương với cả lục địa Nam Mỹ. Điều này đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực khi năng suất cây trồng dự kiến sẽ giảm 40% trong 20 năm tới, đẩy nhân loại vào nguy cơ thiếu đói trầm trọng.
12. An Ninh Lương Thực Và Nước Sạch: Thách Thức Kép
Với dân số dự kiến đạt 9 tỷ người vào giữa thế kỷ, nhu cầu lương thực sẽ tăng 70% vào năm 2050. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn hơn 820 triệu người thiếu ăn. Về nước sạch, chỉ 3% nước trên Trái đất là nước ngọt và phần lớn đang bị đóng băng hoặc ô nhiễm. Đến năm 2025, dự báo 2/3 dân số thế giới sẽ phải đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt, biến nước sạch trở thành tài nguyên quý giá hơn cả dầu mỏ.
13. Thời Trang Nhanh: Cái Giá Của Sự Phù Phiếm
Ngành công nghiệp thời trang nhanh (Fast Fashion) chịu trách nhiệm cho 10% lượng khí thải carbon toàn cầu – nhiều hơn cả ngành hàng không và vận tải biển cộng lại. Đồng thời, nó cũng tiêu thụ và làm ô nhiễm khoảng 20% lượng nước thải toàn cầu. Lượng rác thải dệt may dự kiến sẽ tăng vọt lên 134 triệu tấn/năm vào năm 2030. Quần áo giá rẻ làm từ sợi tổng hợp (polyester, nylon) khi bị vứt bỏ sẽ không phân hủy mà biến thành vi nhựa, ngấm vào đất và nguồn nước, đầu độc môi trường trong hàng trăm năm.
ảnh: VTV.vn
14. Đánh Bắt Cá Quá Mức: Cạn Kiệt Nguồn Sống
Việc khai thác hải sản quá mức đang phá vỡ cân bằng sinh thái đại dương, dẫn đến sự bùng phát của tảo độc và mất đa dạng sinh học nghiêm trọng. Dù Liên Hợp Quốc đã đưa ra Mục tiêu Phát triển Bền vững số 14 (SDG 14), nhưng việc duy trì trữ lượng cá ở mức bền vững vẫn là một thách thức lớn. Nếu không có các quy định nghiêm ngặt hơn, chúng ta đang ăn vào "vốn" của đại dương và để lại những vùng biển chết cho thế hệ sau.
15. Góc Khuất Của Pin Xe Điện: Khai Thác Cobalt
Trong cuộc đua chuyển đổi sang xe điện (EV) để bảo vệ môi trường, nhu cầu về Cobalt – thành phần chính của pin – đã tăng đột biến. Tuy nhiên, việc khai thác Cobalt, chủ yếu tại Cộng hòa Dân chủ Congo, đang gây ra những vấn đề nghiêm trọng về môi trường và nhân quyền. Ô nhiễm nguồn nước, bóc lột lao động và điều kiện làm việc nguy hiểm là những "vết tối" trong bức tranh năng lượng xanh mà thế giới cần phải giải quyết.
(Theo Earth)